TIN TỨC
Rời xa sự ồn ào, náo nhiệt của thủ đô Beirut, chuyến xe đưa chúng tôi uốn lượn theo những cung đường đèo dốc để đến với vùng núi Shouf. Không khí bắt đầu se lạnh, lồng ngực căng tràn mùi nhựa thông hăng hắc và hương gỗ tuyết tùng ngàn năm thoang thoảng trong gió, cũng là lúc một tòa lâu đài màu vàng nâu sừng sững hiện ra. Nó treo mình trên một sườn núi, kiêu hãnh và cô độc như một ảo ảnh bước ra từ những trang sách Nghìn Lẻ Một Đêm.
Đó chính là Beiteddine – hay còn gọi là "Ngôi nhà của Đức Tin" – tuyệt tác kiến trúc lộng lẫy nhất của Lebanon thế kỷ 19. Nơi đây từng khiến đại thi hào người Pháp Alphonse de Lamartine phải thốt lên đầy kinh ngạc khi ghé thăm vào năm 1832: "Đây chính là Alhambra của xứ Lebanon!". Nhưng Beiteddine không chỉ là gạch và đá, nó là một bản giao hưởng của quyền lực, nghệ thuật và những bí mật thâm cung chưa từng được kể.
Cung điện Beiteddine là hiện thân cho tham vọng và sự mâu thuẫn nội tâm của một người đàn ông: Emir Bashir Shihab II (trị vì 1788–1840).
Trong lịch sử Lebanon, Bashir II là một nhân vật đầy phức tạp. Một mặt, ông là "Bạo chúa hào hoa", một nhà cai trị sắt đá sẵn sàng trừng phạt tàn khốc, thậm chí (theo lời đồn đại) đã ra lệnh chọc mù mắt những người anh em của mình để giữ vững ngai vàng. Mặt khác, ông lại là một chính trị gia khôn ngoan biết cách luồn lách giữa Đế chế Ottoman và các thế lực phương Tây, và đặc biệt là một tâm hồn nghệ sĩ với gu thẩm mỹ tuyệt đỉnh.
Ông muốn xây dựng một cung điện không chỉ để ở, mà để khẳng định vị thế của mình, một công trình phải khiến cả các Sultan ở Constantinople cũng phải ghen tị. Để hiện thực hóa giấc mơ đó, ông đã huy động những thợ thủ công tài hoa nhất từ khắp Lebanon, Syria và Ý. Phải mất 30 năm ròng rã (1788 - 1818), mồ hôi và công sức của hàng ngàn người mới biến một ngọn đồi hoang vu (vốn là nơi ẩn dật của các giáo sĩ Druze) thành một thiên đường hạ giới.
Câu chuyện kể rằng, Emir Bashir yêu cầu sự hoàn hảo tuyệt đối. Mỗi viên đá phải được đẽo gọt chính xác, mỗi mảnh gỗ tuyết tùng phải được chạm khắc tỉ mỉ. Beiteddine ra đời không phải như một pháo đài quân sự khô khan, mà như một bài thơ tình viết bằng kiến trúc Lebanon truyền thống kết hợp với sự xa hoa của phong cách Baroque Ý.
Cung điện Beiteddine được thiết kế theo cấu trúc điển hình của các cung điện Ả Rập, dẫn dắt du khách đi từ sự ồn ào của thế giới bên ngoài vào đến sự tĩnh lặng thiêng liêng của không gian riêng tư.
Bước qua cổng chính khổng lồ, du khách sẽ đặt chân vào Dar el-Barramiyeh (Sân Ngoài) – một quảng trường rộng lớn. Ngày xưa, đây là nơi phô trương thanh thế. Hãy tưởng tượng hàng trăm kỵ binh trong trang phục rực rỡ diễu hành, tiếng vó ngựa gõ nhịp trên nền đá, tiếng gươm giáo va vào nhau và tiếng nhạc của các đoàn sứ thần vang vọng.
Nhưng điều khiến du khách ấn tượng nhất không phải là quy mô, mà là khu vực Al-Madafa nằm ở hai bên dành cho khách nghỉ ngơi. Đây là minh chứng cho luật lệ thiêng liêng nhất của người sa mạc: Sự Hiếu Khách. Dù chủ nhân Bashir II có bị đồn đại là tàn bạo trên chính trường, nhưng với khách khứa, ông là một vị chủ nhà hào phóng bậc nhất. Bất kỳ lữ khách nào gõ cửa, dù giàu hay nghèo, đều được mời vào ăn uống và nghỉ ngơi miễn phí, và trong 3 ngày đầu thì những vị khách sẽ không bị hỏi bất kỳ câu nào về danh tính hay quá khứ. Đó là thời gian đủ để "muối và bánh mì" tan trong người, biến người lạ thành người quen. Chỉ những ai ở đến ngày thứ 4 thì mới có thể bị hỏi thăm về danh tính!
Rời sân ngoài, bước qua một lối đi nhỏ có mái vòm, du khách bước vào Dar el-Wousta (Sân Giữa). Đây là nơi vẻ đẹp kiến trúc thực sự bùng nổ, nơi sự tinh tế khiến người ta phải nín thở.
Ba mặt của sân là các dãy hành lang (arcades) với những vòm nhọn đặc trưng kiểu Gothic phương Đông. Những bức tường đá màu vàng mật ong (ochre stone) được chạm trổ cầu kỳ đến từng chi tiết nhỏ. Nhưng "viên ngọc quý" thực sự nằm ở bên trong Sảnh Tiếp Khách (Reception Hall).
Khi bước vào căn phòng này, cả một thế giới nghệ thuật ùa vào thị giác.
Tuyệt tác Gỗ Tuyết Tùng và Tranh "Ajami":
Hãy ngước nhìn lên trần nhà và các khung cửa. Tất cả đều được làm từ gỗ tuyết tùng Lebanon quý giá, loài cây biểu tượng trên quốc kỳ, tỏa hương thơm dịu nhẹ qua hàng thế kỷ. Những người thợ mộc tài hoa đã chạm khắc, khảm xà cừ và áp dụng kỹ thuật sơn mài Damascene Ajami độc đáo. Khác với nghệ thuật Hồi giáo thông thường chỉ vẽ hoa lá, trên những bức vách gỗ này, ta thấy thấp thoáng hình ảnh của những ngôi nhà mái ngói, những rặng cây, như thể họ đã mang cả thiên nhiên của thung lũng Shouf vào trong phòng kín. Những nét vẽ ấy ngày xưa được dát vàng thật, nên khi nắng chiếu vào, cả căn phòng lấp lánh như một kho báu.
Sàn Đá Cẩm Thạch – Những Tấm Thảm Vĩnh Cửu:
Sàn nhà không lát gạch thường, mà được lát đá cẩm thạch nhiều màu theo kỹ thuật Opus Sectile (ghép đá tạo hình học). Những viên đá cẩm thạch trắng, đen, đỏ, vàng được cắt gọt chính xác đến từng milimet và ghép lại thành những hoa văn hình học phức tạp, tạo cảm giác như du khách đang bước đi trên những tấm thảm dệt rực rỡ sắc màu, nhưng lại mát lạnh dưới bàn chân.
Những Bức Tường "Biết Nói":
Trên các mảng tường đá cẩm thạch xen kẽ màu sắc là những dòng thư pháp Ả Rập (Calligraphy) tuyệt đẹp. Người Ả Rập xưa tin rằng, kiến trúc phải có tiếng nói. Đó là những bài thơ chào mừng đầy trân trọng dành cho khách:
"Hỡi sảnh đường mà ngôn từ người đời ca tụng
Các vì sao cũng phải toả sáng rạng ngời vì vẻ đẹp của người.
Cầu cho nơi này mãi mãi tươi vui theo năm tháng
Để sân chầu luôn tràn ngập hạnh phúc cho những ai bước đến."…
Nhưng Beiteddine không chỉ có thơ và hoa. Đằng sau vẻ đẹp lãng mạn là những toan tính chính trị sắc sảo. Tại chính giữa sảnh tiếp khách , du khách sẽ thấy trên vách tường có một vách phun nước.
Nhiều người ngỡ ngàng khi biết rằng, đài phun nước róc rách ở góc nhà này không chỉ để làm mát hay trang trí. Đó là "chiếc máy phá sóng" (sound masking) của thế kỷ 19!
Emir Bashir II, vốn đa nghi và luôn đề phòng các cuộc đảo chính, đã cho thiết kế đài phun nước này với một tần số âm thanh đặc biệt. Tiếng nước chảy róc rách liên tục tạo ra một lớp "màn che âm thanh", hòa lẫn với tiếng nói chuyện. Nhờ đó, ông có thể bàn bạc những bí mật quân sự, những âm mưu chính trị với các tướng lĩnh ngay giữa phòng mà không sợ tai mắt của kẻ hầu người hạ hay gián điệp đứng nấp ngoài cửa nghe lén. Một sự kết hợp hoàn hảo giữa nghệ thuật, vật lý và thuật cai trị!
Trong sảnh phòng đón khách VIP, có một đài phun nước hình tròn, đài phun nước này (gọi là Shadirwan) còn có chức năng giải khát. Nước ở đây không phải nước tuần hoàn, mà được dẫn trực tiếp từ suối El-Safa trên đỉnh núi cao bằng hệ thống cống ngầm cổ đại. Dòng nước mát lạnh, tinh khiết tuôn trào liên tục quanh năm.
Rời sảnh tiếp khách, chúng ta đi sâu hơn vào Dar el-Harim (Sân Trong) – khu vực riêng tư nhất, nơi từng là hậu cung dành cho gia đình Emir.
Và một điều bất ngờ, tại khu vực chuồng ngựa cũ của cung điện nay đã được biến thành một bảo tàng đẳng cấp thế giới.
Đó là nơi lưu giữ bộ sưu tập Tranh khảm (Mosaic) thời Byzantine lớn nhất Trung Đông. Những bức tranh đá này là di vật khảo cổ từ thế kỷ 5-6 sau Công nguyên, được đưa về đây bảo tồn. Dưới ánh đèn vàng ấm áp của hầm đá vòm cong, những bức tranh khảm hiện lên sống động: những con hổ đang săn mồi, những chú hươu nai ngơ ngác, những câu chuyện thần thoại Hy Lạp được kể bằng hàng triệu viên đá nhỏ xíu. Sự kết hợp giữa kiến trúc Ả Rập thế kỷ 19 và nghệ thuật Byzantine thế kỷ 5 tạo nên một sự giao thoa văn hóa kỳ thú.
Cung điện Beiteddine đẹp như một giấc mơ, nhưng điều khiến chuyến đi của đoàn Hay Tour trở nên trọn vẹn không chỉ là những viên đá vô tri, mà là hơi ấm con người.
Khoảnh khắc xúc động nhất có lẽ là khi đoàn khách Việt Nam của chúng tôi tình cờ gặp gỡ một nhóm Hướng đạo sinh người Lebanon ngay tại sân cung điện. Những nụ cười rạng rỡ của các em bé, sự tò mò và thân thiện khi thấy những vị khách phương xa đội nón lá, đã xóa tan mọi rào cản ngôn ngữ. Những bức ảnh chụp chung giữa hai thế hệ, hai màu da dưới mái vòm cổ kính chính là minh chứng đẹp nhất cho sự hòa bình và kết nối – thứ mà đôi khi truyền thông đã bỏ quên khi nói về đất nước này.
Và khi cả đoàn cùng ngồi quây quần bên chiếc mâm đồng khổng lồ trong phòng ăn cổ, nơi ngày xưa Emir từng thết đãi hàng trăm thực khách mỗi ngày, chúng tôi như cảm nhận được dòng chảy thời gian ngưng đọng. Không còn là khách du lịch cưỡi ngựa xem hoa, chúng tôi như những lữ khách của thế kỷ 19, được đón tiếp bởi tinh thần hào sảng bất diệt của vùng đất Trung Đông này.
Mặc dù điện Beiteddine đẹp như một giấc mơ, nhưng cái kết của chủ nhân nó lại là một cơn ác mộng buồn. Emir Bashir II, sau 50 năm nắm quyền, cuối cùng bị lưu đày và chết trong cô độc ở Istanbul, không bao giờ được nhìn thấy đứa con tinh thần của mình nữa.
Ngày nay, vào mỗi mùa hè, lễ hội nghệ thuật Beiteddine Art Festival được tổ chức tại đây, biến giấc mơ về sự huy hoàng của Emir Bashir trở lại thành hiện thực.
Có người nói, nếu chỉ đi Beirut mà không đến Beiteddine, bạn mới chỉ thấy phần "xác" của Lebanon chứ chưa chạm vào phần "hồn". Hãy để Hay Tour đưa bạn đi qua cánh cổng lớn, lắng nghe tiếng nước thì thầm những bí mật cung đình, đọc những vần thơ chúc phúc trên tường đá, và để trái tim mình rung động trước một tuyệt tác giữa ngàn mây.
Beiteddine đang chờ bạn, không chỉ để ngắm nhìn, mà để lắng nghe và thấu hiểu.
Trương Trần- Hay tour
.png){kind=logo}
