TIN TỨC
"Nếu Rome là một bản hùng ca, thì Baalbek là một tiếng gầm của các vị thần."
Đã bao giờ bạn đứng trước một công trình nhân tạo mà cảm thấy bản thân mình nhỏ bé đến mức vô nghĩa? Không phải cảm giác nhỏ bé khi đứng trước biển cả hay núi non, mà là sự choáng ngợp trước bàn tay của chính đồng loại mình.
Đó chính xác là cảm giác khi chúng tôi đặt chân đến Baalbek (Lebanon).
Nằm giữa thung lũng Beqaa màu mỡ, được bao bọc bởi hai dãy núi Lebanon và Anti-Lebanon sừng sững, Baalbek không chỉ là một di tích khảo cổ. Nó là một thách thức. Nó thách thức thời gian với tuổi đời hàng ngàn năm. Nó thách thức trọng lực với những khối đá nặng hàng ngàn tấn. Và nó thách thức trí tưởng tượng của con người hiện đại về những gì nhân loại cổ xưa có thể làm được.
Hãy cùng Hay Tour bước vào một hành trình ngược thời gian, trở về thời điểm mà nơi đây được mệnh danh là Heliopolis – Thành phố của Mặt Trời, để giải mã những bí ẩn vĩ đại nhất thế giới cổ đại.
TỪ "CHÚA TỂ" PHOENICIA ĐẾN THAM VỌNG CỦA ROME
Trước khi những người La Mã đặt chân đến đây với những bản vẽ kiến trúc vĩ mô, vùng đất này đã là chốn linh thiêng của người Phoenicia – những thương nhân đại tài và tổ tiên của người Lebanon ngày nay. Cái tên Baalbek là sự kết hợp của hai từ:
* "Baal": Trong tiếng Semitic cổ, Baal có nghĩa là "Chúa tể" hoặc "Chủ nhân". Đây là vị thần tối cao của người Phoenicia, cai quản bầu trời, mưa thuận gió hòa và sự sinh sôi nảy nở.
* "Bek": Có nghĩa là thung lũng.
Baalbek, thưở sơ khai, là "Thung lũng của Chúa tể Baal". Người Phoenicia đã lập đền thờ tại đây để cầu xin sự bảo hộ cho những chuyến đi biển và mùa màng bội thu. Họ tin rằng thung lũng Beqaa, vựa lúa mì của vùng Levant, chính là món quà mà thần Baal ban tặng.
Khi Alexander Đại Đế chinh phục vùng Cận Đông, và sau đó là sự tiếp quản của Đế chế La Mã vào thế kỷ 1 trước Công Nguyên, Baalbek không bị phá hủy. Ngược lại, nó được nâng tầm.
Người La Mã là những nhà cai trị khôn ngoan. Họ hiểu rằng để cai trị một vùng đất xa lạ, cách tốt nhất không phải là xóa bỏ đức tin của người bản xứ, mà là sáp nhập nó vào đức tin của kẻ chinh phục.
* Thần Baal của người Phoenicia được đồng nhất với thần Jupiter (Thần Sấm, vua các vị thần La Mã).
* Nữ thần Astarte (vợ của Baal) hóa thân thành Venus (Thần Vệ Nữ).
* Vị thần nông nghiệp trẻ tuổi địa phương hóa thân thành Bacchus (Thần Rượu Nho).
Từ đây, cái tên Heliopolis (Thành phố Mặt Trời) ra đời. Các hoàng đế La Mã, từ Augustus đến Septimius Severus, đã đổ hàng núi tiền của và huy động hàng vạn nô lệ trong suốt 200 năm để biến Baalbek thành "thánh địa quyền lực" của Rome tại phương Đông. Mục đích của họ rất rõ ràng: Xây dựng một quần thể đền đài vĩ đại nhất, to lớn nhất để người dân phương Đông phải khiếp sợ và kính phục sức mạnh của Rome.
Và họ đã thành công. Quần thể đền thờ tại Baalbek lớn hơn bất kỳ ngôi đền nào ở chính thủ đô Rome hay Athens.
ĐỀN JUPITER - KHI CON NGƯỜI MUỐN CHẠM TAY VÀO BẦU TRỜI
Trung tâm của quần thể Baalbek là Đền thờ Jupiter. Dù ngày nay chỉ còn lại tàn tích, nhưng tàn tích ấy vẫn đủ sức làm lu mờ mọi công trình hiện đại xung quanh.
Hành trình của du khách bắt đầu từ Propylaea – cổng chào khổng lồ với những bậc thang rộng lớn. Ngay từ bước chân đầu tiên, kiến trúc sư La Mã đã muốn người xem cảm thấy mình nhỏ bé.
Đi qua cổng là Sân Lục Giác (Hexagonal Court). Đây là một thiết kế độc đáo hiếm thấy trong kiến trúc La Mã. Khoảng sân này ngày xưa được bao quanh bởi 30 cây cột đá hoa cương đỏ được vận chuyển từ tận... Aswan (Ai Cập). Hãy tưởng tượng quãng đường hàng ngàn cây số từ Ai Cập đến Lebanon, vượt biển, vượt núi chỉ để mang về những cột đá trang trí. Điều đó cho thấy sự xa hoa tột độ của công trình này.
Tiếp đến là Sân Lớn, rộng đến mức có thể chứa vừa một sân vận động bóng đá. Tại đây, ngày xưa có hai tháp cao dùng để quan sát các nghi lễ hiến tế.
Trung tâm của sân là bàn thờ tế lễ. Hàng ngàn con bò, dê đã bị giết tại đây, máu chảy tràn trên các rãnh thoát nước để dâng lên thần Jupiter. Sự linh thiêng và không khí trang nghiêm (đôi khi là đáng sợ) bao trùm không gian này.
Nhưng tất cả những điều trên chỉ là khúc dạo đầu cho "nhân vật chính": Đền thờ Jupiter.
Ngôi đền này từng có 54 cây cột bao quanh. Qua những trận động đất kinh hoàng và sự tàn phá của thời gian, ngày nay chỉ còn lại 6 cây cột đứng vững. Nhưng 6 cây cột này đã trở thành biểu tượng quốc gia của Lebanon.
* Mỗi cây cột cao 22 mét (tương đương tòa nhà 7 tầng).
* Đường kính chân cột là 2,2 mét. Ba người trưởng thành nối tay nhau mới ôm xuể.
* Phần đá mái hắt nằm trên đỉnh cột cao tới 5 mét và nặng hàng chục tấn.
Đứng dưới chân 6 cây cột này, ngước cổ lên nhìn bầu trời xanh bị chia cắt bởi những khối đá màu vàng mật ong, tôi thầm hỏi: làm thế nào vào thế kỷ thứ 1, không có cần cẩu thủy lực, không có máy bay trực thăng, họ có thể nâng những khối đá khổng lồ lên độ cao 22 mét và đặt chúng chính xác đến từng milimet như vậy? Các khớp nối giữa các đốt cột được chốt bằng chì và đồng, khít đến mức dù trải qua bao nhiêu trận động đất, chúng vẫn không hề xê dịch.
BÍ ẨN TRILITHON - NHỮNG TẢNG ĐÁ CỦA NGƯỜI KHỔNG LỒ
Nếu chiều cao của đền Jupiter khiến người ta chóng mặt, thì phần móng nền của nó lại khiến giới khoa học "đau đầu" suốt nhiều thế kỷ.
Để tạo ra một mặt phẳng vững chãi cho ngôi đền khổng lồ, người xưa đã xây dựng một bức tường móng (Podium) bằng những tảng đá vôi nguyên khối. Trong đó, nổi tiếng nhất là bộ ba tảng đá được gọi là Trilithon.
Ba tảng đá này nằm ở phía Tây của bức tường móng.
* Mỗi tảng dài khoảng 19 mét.
* Cao 4,2 mét.
* Dày 3,6 mét.
* Cân nặng ước tính: 800 tấn mỗi tảng.
Để so sánh: Một chiếc máy bay Boeing 747 chở đầy khách và nhiên liệu nặng khoảng 400 tấn. Tức là mỗi tảng đá này nặng bằng hai chiếc máy bay Boeing 747.
Với những chi tiết này thì những câu hỏi khá hóc búa được đặt ra. Bởi vì chúng được lấy từ mỏ đá cách đó khoảng 1km. Vấn đề ở đây là:
* Làm sao họ tách được khối đá 800 tấn ra khỏi núi?
* Làm sao họ vận chuyển nó vượt qua địa hình gồ ghề, lên dốc để đến chân đền?
* Kinh khủng hơn: Làm sao họ nâng nó lên độ cao 6-7 mét so với mặt đất để đặt vào vị trí móng tường?
Không một văn bản La Mã nào ghi chép lại kỹ thuật này. Chính vì sự phi lý về mặt kỹ thuật so với thời đại, nhiều giả thuyết "ngoài luồng" đã ra đời.
Những người theo thuyết "Phi hành gia cổ đại" (Ancient Aliens) tin rằng Baalbek thực chất là một bãi đáp của tàu vũ trụ từ thời tiền sử, và người La Mã chỉ đến sau và xây đền lên trên nền móng cũ. Truyền thuyết địa phương thì kể rằng đây là công trình của những người khổng lồ (Djinn) do Vua Solomon sai khiến.
Dù sự thật là gì, khi đứng trước Trilithon và thấy những tảng đá 800 tấn được xếp khít vào nhau đến mức tờ giấy cũng không lọt qua, bạn sẽ thấy rùng mình trước trí tuệ của người xưa.
HAJAR AL-HIBLA - TẢNG ĐÁ BÀ BẦU VÀ GIẤC MƠ DANG DỞ
Trước khi đến khu đền chính, những du khách của Hay Tour đã được cô Pauline, hướng dẫn viên địa phương đưa đến một địa điểm nằm ở ngoại vi, nhưng độ nổi tiếng không hề kém cạnh: Mỏ đá cổ Baalbek.
Tại đây, nằm im lìm nửa chìm nửa nổi trong lòng đất là Tảng đá của người phụ nữ mang thai (Stone of the Pregnant Woman / Hajar al-Hibla). Đây là một khối đá hình hộp chữ nhật hoàn hảo, đã được các thợ đá cổ đại đẽo gọt xong 3 mặt, chỉ còn mặt đáy dính liền với núi đá mẹ.
* Cân nặng: Khoảng 992 tấn.
Và chưa dừng lại ở đó, năm 2014, các nhà khảo cổ Đức và Lebanon đã đào sâu xuống bên dưới và tìm thấy một "người anh em" của nó còn to lớn hơn.
* Cân nặng: Khoảng 1.673,84 tấn.
Đây chính thức là khối đá gia công lớn nhất trong lịch sử nhân loại từng được phát hiện.
Tại sao nó lại nằm đây? Có lẽ, khi đang đẽo gọt khối đá này để mang về xây đền Jupiter, các kỹ sư La Mã đã nhận ra nó quá lớn, quá nặng để di chuyển. Hoặc có thể, Đế chế La Mã bắt đầu suy tàn, ngân sách cạn kiệt, và công trường vĩ đại này bị bỏ hoang vĩnh viễn.
Tảng đá nằm đó như một chứng nhân cho tham vọng không giới hạn của con người, và có thể cũng là giới hạn của khả năng con người.
Có thể cái tên "Đá Bà Bầu" xuất phát từ niềm tin dân gian rằng phụ nữ hiếm muộn chạm vào đá sẽ có con. Nhưng theo một cách hiểu khác, nó giống như một "bào thai đá" khổng lồ chưa bao giờ được sinh ra trọn vẹn.
Baalbek không chỉ có La Mã. Sau khi Đế chế sụp đổ, nơi đây trở thành thành trì của Kitô giáo, rồi sau đó là pháo đài của các triều đại Hồi giáo (Umayyad, Mamluk).
Tại đây còn có những vết tích của pháo đài Ả Rập xây chồng lên tường thành La Mã, hay một nhà thờ Hồi giáo được xây ngay trong khuôn viên đền Jupiter. Sự chồng lớp này tạo nên một bức tranh lịch sử đa sắc màu, phản ánh chính số phận thăng trầm của đất nước Lebanon.
Rời khỏi Baalbek, cảm giác đọng lại trong lòng du khách không chỉ là sự trầm trồ, mà là một nỗi ám ảnh dễ chịu.
Những tảng đá ngàn tấn ấy vẫn nằm đó, im lìm và kiêu hãnh. Chúng đã nhìn thấy những đoàn quân La Mã diễu hành, những vó ngựa Ả Rập tung bụi, những chiếc xe tăng thời chiến tranh hiện đại, và giờ đây là những bước chân của du khách yêu hòa bình.
Đến Baalbek là đến để đối thoại với những "người khổng lồ". Để thấy rằng, dù con người nhỏ bé và cuộc đời hữu hạn, nhưng khát vọng vươn tới cái đẹp và sự vĩnh cửu của con người là vô hạn.
Nếu bạn muốn một lần trong đời cảm thấy "bị sốc" trước lịch sử, hãy để Hay Tour đưa bạn đến Thành phố Mặt Trời.
Trương Trần- Hay tour
