TIN TỨC
Trong hành trình khám phá Nam Cực lần này, đoàn du khách của Hay Tour đã có những trải nghiệm vô cùng trọn vẹn. Không chỉ nhờ thời tiết tốt và biển êm, việc đến đây vào tháng 3 còn giúp chúng tôi được phép đổ bộ lên đảo Livingston. Theo quy định của Hiệp hội Điều hành Tour Nam Cực (IAATO), du khách đến trước tháng 1 sẽ không được lên đảo nhằm tránh dẫm phải trứng của các loài chim cánh cụt đang trong mùa ấp.
Đặt chân lên đảo, chúng tôi không chỉ được ngắm nhìn chim cánh cụt mà còn vỡ òa khi diện kiến cả một đàn hải cẩu khổng lồ – hay còn gọi là Hải tượng. Theo các hướng dẫn viên, đây là một cảnh tượng khá hiếm gặp. Trải nghiệm này càng trở nên sâu sắc hơn nhờ những kiến thức từ những buổi thuyết trình chuyên đề trên tàu Albatros về động vật chân màng (Pinniped). Câu chuyện về hải tượng không chỉ thú vị mà còn là minh chứng sống động cho lịch sử tiến hóa và khả năng thích nghi phi thường của tạo hóa, kỳ diệu như những thước phim khoa học viễn tưởng.
Khi nhắc đến Hải tượng (Elephant seal), người ta thường bị choáng ngợp bởi kích thước đồ sộ mà quên mất rằng, loài vật này đang cất giữ những bí mật tiến hóa và những câu chuyện sinh tồn ngoạn mục bậc nhất của thế giới tự nhiên.
1. CUỘC DI CƯ VĨ ĐẠI CỦA TỔ TIÊN
Về mặt phân loại học, hải tượng là thành viên lớn nhất thuộc họ Hải cẩu thực sự (Phocidae - hải cẩu không tai). Dù mang vóc dáng của những "cỗ xe tăng" dưới nước, lịch sử của chúng lại bắt đầu từ đất liền. Khoảng 25 đến 30 triệu năm trước, tổ tiên của hải tượng không hề biết bơi. Chúng là những loài thú ăn thịt trên cạn, có họ hàng gần với gấu và chồn, di chuyển bằng bốn chân.
Áp lực sinh tồn, sự cạnh tranh thức ăn khốc liệt và sự đe dọa từ các dã thú lớn đã buộc một nhóm thú cổ đại phải tiến ra vùng bãi bồi ven biển để tìm kiếm nguồn tôm cá dồi dào. Trải qua hàng triệu năm tiến hóa, cơ thể chúng thay đổi hoàn toàn để chinh phục đại dương: bốn chân dần biến thành vây và màng, lớp mỡ dưới da dày lên để chống lạnh, và hệ hô hấp tái cấu trúc để thích nghi với biển sâu.
Điều khiến người ta ấn tượng về hải tượng chính là sự chênh lệch kích thước phi thường giữa con đực và con cái (hiện tượng dị hình lưỡng tính). Một chú hải tượng đực trưởng thành ở phương Nam có thể dài tới 5-6 mét và nặng từ 3 đến 5 tấn – một cỗ xe tăng thực thụ bằng xương bằng thịt. Trong khi đó, những con cái lại nhỏ bé hơn rất nhiều, chỉ nặng khoảng 400 đến 900 kg.
Cái tên "hải tượng" (nghĩa là voi biển) bắt nguồn từ chiếc mũi kỳ lạ của những con đực trưởng thành. Khi bước vào thời kỳ sinh sản, chiếc mũi này phình to và rủ xuống hệt như vòi của một chú voi. Chiếc "vòi" này không chỉ là một món đồ trang sức để phô diễn sự thống trị, mà còn là một buồng cộng hưởng âm thanh vĩ đại. Nhờ nó, những con đực có thể phát ra những tiếng gầm gừ vang vọng cả một khúc bãi biển để đe dọa tình địch. Hơn thế nữa, trong những tháng ngày nhịn ăn uống trên cạn, chiếc mũi tinh tế này còn hoạt động như một cỗ máy ngưng tụ, giúp chúng giữ lại hơi ẩm từ từng nhịp thở để không bị mất nước.
BẢN TÌNH CA KHỐC LIỆT: TẬP QUÁN SINH SẢN ĐỘC ĐÁO
Cuộc đời hải tượng là một vòng lặp giữa biển khơi tĩnh lặng và những bãi biển ồn ào, khốc liệt vào mùa sinh sản. Từ tháng 9 đến tháng 11 hàng năm, chúng rời đại dương, quay về chốn cũ để duy trì nòi giống.
Tập quán sinh sản của loài này được xây dựng trên chế độ "hậu cung" (harem) vô cùng nghiêm ngặt. Một con đực thống lĩnh ("Beachmaster") có thể sở hữu từ vài chục đến hơn một trăm con cái. Để giành ngai vàng, những con đực phải trải qua các trận tử chiến đẫm máu, dùng thân hình đồ sộ và răng nanh sắc nhọn cắn xé đối thủ. Lớp da sần sùi quanh cổ và ngực chính là tấm áo giáp tự nhiên bảo vệ chúng qua những trận chiến sinh tử ấy. Vì những đặc điểm này mà tuổi thọ trung bình của con đực luôn ngắn hơn con cái!
SỰ HY SINH CỦA TÌNH MẪU TỬ VÀ NHỮNG BƯỚC CHƠI VƠI ĐẦU ĐỜI
Có một điều vô cùng khắc nghiệt nhưng cũng rất vĩ đại trong mùa sinh sản của hải tượng: sự nhịn đói. Suốt nhiều tháng ròng rã trên bờ để giao phối, chiến đấu và nuôi con, cả đực và cái đều không hề ăn uống, sống hoàn toàn dựa vào lớp mỡ dày đã tích lũy từ trước.
Hải tượng cái mang thai khoảng 11 tháng. Sau khi sinh, chúng dồn hết mọi sinh lực vào dòng sữa mẹ. Sữa của hải tượng vô cùng đặc biệt, chứa lượng chất béo lên tới 50% (gấp hơn 10 lần sữa bò). Nhờ dòng sữa chắt chiu từ chính máu thịt của mẹ, những chú hải tượng con non nớt (pup) lớn nhanh như thổi, tăng nhiều kg mỗi ngày.
Nhưng chuỗi ngày êm đềm ấy chỉ kéo dài khoảng 3 - 4 tuần. Khi đã kiệt sức và sụt đi 1/3 trọng lượng cơ thể, hải tượng mẹ sẽ đột ngột cai sữa, trườn xuống biển khơi và bỏ lại đứa con của mình tự sinh tự diệt. ( Bạn có thấy xót xa cho sự việc này không, nếu có thì hãy nói cho tôi biết, tôi sẽ giải thích lí do).
Những chú hải tượng bơ vơ này (weaner) sẽ tụ tập lại trên bãi cát, nhịn đói thêm khoảng 1 - 2 tháng nữa để hoàn thiện lớp lông chống nước, trước khi bản năng vẫy gọi chúng lao xuống biển sâu, tự học cách sinh tồn.
2. GIẢI MÃ CHÌA KHÓA LẶN SÂU: BÍ MẬT NẰM Ở OXY
Làm sao một loài thú có nguồn gốc trên cạn, hít thở bằng phổi lại có thể lặn sâu tới 3.000 mét và nín thở suốt 2 giờ đồng hồ? Bí quyết nằm ở cách chúng lưu trữ và phân bổ oxy cực kỳ khác biệt so với con người:
* Ở con người: Khi hít sâu trước khi lặn, phần lớn oxy (khoảng 51%) giữ ở phổi. Chỉ có 35% lưu trữ trong máu và 14% ở cơ bắp.
* Ở hải tượng: Chúng làm điều ngược lại. Trước khi lặn, hải tượng thở hắt ra để làm xẹp hoàn toàn hai lá phổi (chỉ còn khoảng 5% lượng oxy). Thay vào đó, 71% oxy tích trữ trong máu và 24% nằm trong cơ bắp.
Sự đảo ngược này là một kiệt tác của tiến hóa:
* Việc làm xẹp phổi giúp chúng tránh được "bệnh khí ép" (decompression sickness) – tình trạng bọt khí nitơ hình thành trong máu gây chết người khi áp suất thay đổi đột ngột.
* Khối lượng máu khổng lồ (chiếm 20% trọng lượng cơ thể, trong khi người chỉ khoảng 7%) đặc quánh hồng cầu, kết hợp cùng các bó cơ dày đặc myoglobin hoạt động như những "thỏi nam châm" hút và giữ oxy cực kỳ hiệu quả.
Nhờ "bình oxy" sinh học khổng lồ lặn sâu vào từng thớ thịt, kết hợp với việc giảm nhịp tim xuống chỉ còn 3-4 nhịp/phút, hải tượng có thể ung dung săn mực khổng lồ ở những vùng biển tối tăm và áp suất khủng khiếp nhất.
3. KỶ NGUYÊN ĐEN TỐI: NƯỚC MẮT HẢI TƯỢNG VÀ LÒNG THAM CỦA CON NGƯỜI
Mang sức mạnh hoang dã là thế, nhưng hải tượng từng phải đối mặt với một kẻ thù không thể đánh bại: con người. Vào thế kỷ 18 và 19, một "kỷ nguyên săn bắn" tàn khốc đã càn quét các đại dương. Nếu Hải cẩu lông (Fur seal) bị săn lùng ráo riết để may áo choàng xa xỉ, thì hải tượng lại bị thảm sát bởi hai "kho báu" khác:
* Dầu mỡ (Blubber): Lớp mỡ dày hàng chục cm giúp giữ ấm lại chính là bản án tử hình của chúng. Mỡ hải tượng bị nấu thành loại dầu chất lượng cao để thắp sáng các thành phố và làm chất bôi trơn máy móc trong kỷ nguyên Cách mạng Công nghiệp. Một con đực khổng lồ có thể cung cấp tới 800 lít dầu.
* Lớp da "bọc thép": Lớp da vô cùng dày, dai và sần sùi (đặc biệt quanh cổ con đực) được thuộc lên để làm dây thừng siêu bền, thậm chí làm dây curoa truyền động trong các nhà máy.
Sự săn bắt vô tội vạ ngay trên những bãi biển, khi chúng đang chậm chạp nhịn đói trong mùa sinh sản, đã đẩy hải tượng đến bờ vực tuyệt chủng. Vào cuối thế kỷ 19, người ta cho rằng loài Hải tượng phương Bắc đã hoàn toàn biến mất khỏi Trái Đất, trước khi một nhóm nhỏ chưa tới 100 con được phát hiện đang thoi thóp trên đảo Guadalupe (Mexico). Nhờ nỗ lực bảo tồn quốc tế trong suốt thế kỷ 20, cả hải tượng phương Bắc và phương Nam đã có sự phục hồi kỳ diệu, trở thành một trong những câu chuyện đáng tự hào nhất của lịch sử bảo tồn động vật hoang dã.
Vì vậy, chiều nay, khi được diện kiến và nghe tiếng gầm vang của những gã khổng lồ này ở cự ly gần, đó là một đặc ân vô cùng to lớn đối với chúng tôi. Tiếng gầm ấy không chỉ là âm thanh của quyền lực hoang dã, mà còn là bản hùng ca của một loài vật đã chiến thắng cả sự khắc nghiệt của lịch sử tiến hóa lẫn sự tàn nhẫn của con người!
Trương Trần- Hay Tour
